15 Ağustos 2007

Dünya ekonomisi Amerika’dan gelen dalgalanmalarla sarsılıp duruyor bugünlerde.Peki nedir bu dalgalanmalar ve bu dalgalanmaların özünde ne var.Karadenizin meşhur dalgalarını bile geride bıraktı bu dalgalanmalar.Karadenizin dalgaları sadece kıyı etkiliyor ama maalesef Amerika gibi büyük bir gücün yarattığı dalgalar tüm dünyayı etkiliyor.

“Mortgage” diyerek söze gireyim efendim. Nedir bu mortage?
Mortgage sistemi; Amerika’da yıllardır uygulanmasına karşın 21.02.2007 tarihli TBMM oturumunda yasallaşan, kira öder gibi konut kredisi ödenerek ev sahibi olunan bir sistemdir.

ABD’de mortgage kredilerinin toplamı 10 trilyon dolar civarındadır.Bu 10 trilyonun yaklaşık 3,5 - 4 trilyon doları değişken faizli kredidir.Prime Mortgage ve Subprime Mortgage kredileri olarak ikiye ayrılıyor.

Nedir bunlar?
Prime Mortgage kredisi; kredi geçmişi temiz, daha önceki kredi alımlarında ödeme zorluğu çekmemiş ve daha önce sorun yaratmamış kişilere verilen kredidir.
Subprime Mortgage; kredi geçmişi temiz olmayan,daha önceki kredilerinde ödeme zorluğu çekmiş yada ödememe riski olan kişilere normalden daha yüksek faizle verilen kredilerdir.

Bu subprime mortgage kredileri 2000′li yıllarda faizlerin düşük olduğu bir dönemde, likitidenin de çok olması nedeniyle Amerikan bankaları tarafından tabiri caizse her önüne gelene verildi.Bankalar bu alacaklarını teminat göstererek tahvil çıkartıp iskonto ile satışa sundular.Bu fonların faizleri diğer enstrümanlardan daha yüksek.Hedge fon dediğimiz riski de getirisi de yüksek olan bu fonlar yatırımcılar tarafından satın alındı.

Peki sorun ne?
Sorun şu.. 2000′li yıllarda verilen kredilerin vade süreleri yaklaştı fakat riskli kredi alıcıları gerekli geri ödemeyi yapamadılar.Bu yüzden mortgage ile aldıkları evi satışa çıkardılar.Bu sayede mortgage ödemeleri evden çıktıkları için duracaktı ve sattıkları evden elde ettikleri para ile de krediyi kapatacaklardı.Bunlar gibi birçok kredi alıcısı aynı yolu izleyince yani mevcut evlerini satışa çıkardıkları için ev satışları arttı.Paniğe kapılan mortgage kredi alıcılarının büyük çoğunluğu evlerini satmaya başladılar.Bu arzdaki artış fiyatlarda düşüşe neden oldu.Ev fiyatları çok düştü.Düşük fiyattan satılan evlerden elde edilen gelir kredileri kapatmaya yetmedi.Bankalarda bir likitide sorunu yarattı bu.

Peki bankalar ne yapmıştı?
Bankalar bu alacaklarını teminat gösterip fon satışında bulunmuşlardı.Bu hedge fonları alan yatırımcılar ellerindeki fonları çıkartmaya başladılar.Piyasada müthiş bir satış akımı oluştu bu sayede.Arzın artması tabiki yine piyasada değerlerini kaybetmelerine neden oldu.Amerikanın mortgage piyasasında şu an büyük bir likitide sorunu var.Bearn Stears firması bu hedge fonlar yüzünden tam 3 milyar $ kaybettiler.

Bu panik tüm piyasaları etkiledi.Dow Jones endekslerinin düşüşüne sebep oldu.Dünyaca ünlü markaların hisselerinin bu borsada satılıyor.Amerikadaki bu panik ve kriz havası tüm dünya ekonomilerini tetikledi.Borsa endekslerinde hızlı düşüşlere sebep oldu.

Peki Türkiye’de neler oldu?
Uluslararası yatırım şirketleri şu anki durum itibarı ile risk taşıyan ülkeler olduğunu ve içlerinde Türkiye’nin de olduğunu belirtti.Seçim sonrasında 55.000 sınırını geçen IMKB endeksi bugün itibarı ile %4,34′lük bir düşüşle 47.714 seviyesine geriledi.Yabancı payında bir düşüş görüldü.Yabancı yatırımcıların piyasadaki düşüşlerden etkilenip dolarlarını çekmesi sonucu piyasalardaki dolar likitidesinde düşüşe neden oldu ve bu da dolarda yükseliş olmasını sağladı.

Ne bekleniyor?
Amerikada mortgage krizi duruldu gibi görünüyor.Fakat henüz bitmiş değil.Okuduğum analistçilere göre ikinci bir dalga bekleniyor.Bu dalga karşısında IMKB 45.500′leri test edebileceği bekleniyor.IMKB yorumcularının genel olarak ” alma ” şeklindeki tavsiyelerini sanırım ciddiye almak gerek.Yabancı paylarında düşüşün devam edeceğini ve %70′lerin altına düşebileceği söyleniyor.Doların yükselişe geçebileceği fakat Türkiye’deki doların yüksek likitidesi sayesinde 1.40 seviyesini aşmayacağını dile getiriyorlar.

Adem Taşdan

Sabah Gazetesi
http://www.sabah.com.tr/2007/07/29/haber,2493190E526848AFAC7F8C982641271A.html