1943 - 1947
1947
19 Şubat 1947: Türkiye, Uluslararası Para Fonu’na (IMF) kabul edildi.
20 Şubat 1947: İşçi ve işveren sendikalarının kurulmasına ilişkin yasa kabul edildi.
12 Mart 1947: ABD’nin Yunanistan’la birlikte Türkiye’ye yardım yapacağı açıklandı. Bu yardımdan ilerde ‘Marshall yardımı’ olarak sözedilecek.
22 Nisan 1947: ABD Senatosu, Türkiye’ye 100 milyon dolarlık yardımı kabul edildi.
20 Mayıs 1947: Rize çay Fabrikası üretime başladı.
22 Mayıs 1947: Maliye Bakanlığı yabancı sermayenin dış transferinde yetkili kılındı.
29 Mayıs 1947: Rize çay Fabrikası ürünlerinden 20 tonluk ilk ihracat yapıldı.
7 Temmuz 1947: Gaziantep Şarap Fabrikası üretime başladı.
12 Temmuz 1947: Türk-ABD Yardım Antlaşması imzalandı.
21 Eylül 1947: Kozlu’daki kömür ocaklarında grizu patlaması sonucu 48 işçi öldü.
16 Aralık 1947: Palu Genç demiryolu ulaşıma açıldı.
1946
7 Ocak 1946: CHP içindeki muhalefetten doğan ‘Demokrat Parti’ Ankara’da kuruldu. Kurucuları ‘Dörtlü Takririn’ sahipleri. Bir gün sonra da partinin genel başkanlığına Celal Bayar seçildi.
23 Ocak 1946: Toprak mahsulleri vergisi kaldırıldı.
29 Ocak 1946: çalışma Bakanlığı Kanunu TBMM’de kabul edildi.
27 Şubat 1946: Amerika ile askeri yardım antlaşması imzalandı.
15 Mart 1946: 4837 sayılı kanunla ‘İş ve İşçi Bulma Kurumu’ kuruldu.
5 Nisan 1946: Dönemin en güçlü savaş gemisi Missouri’nin İstanbul Limanı’na gelmesiyle Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir dönem başladı.
25 Nisan 1946: Türkiye Garanti Bankası kuruldu. Kuruluş Doğuş grubu içerisinde bankacılık hizmeti veriyor.
14 Mayıs 1946: ‘Türkiye Sosyalist Partisi’ kuruldu. Başkanı: Esat Adil Müstecaplıoğlu.
20 Mayıs 1946: Türkiye, UNESCO Antlaşması’nı onayladı.
24 Mayıs 1946: Türkiye Sosyalist İşçi Partisi kuruldu.
31 Mayıs 1946: Van ve Hınıs’ta meydana gelen 6 şiddetindeki depremde 839 kişi öldü, 3 bin ev yıkıldı.
5 Haziran 1946: TBMM’de kabul edilen ‘Milletvekili Seçim Kanunu’ ile ‘çift dereceli seçim’ tarihe kavuştu.
14 Haziran 1946: Türkiye Emlak Kredi Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi.
17 Haziran 1946: İstanbul’da ‘Türkiye İşçi ve çiftçi Partisi’ kuruldu. Kurucuları arasında Ethem Ruhi Balkan, Necmettin Deliorman bulunuyor.
20 Haziran 1946: Kurucuları arasında Dr. Şefik Hüsnü Deymer’in de bulunduğu ‘Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi’ ile, ‘Yalnız Vatan İçin Partisi’ kuruldu.
21 Haziran 1946: Türkiye Garanti Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi. Rize çay Fabrikası’nın temeli atıldı.
1 Temmuz 1946: Elazığ-Palu demiryolu ulaşıma açıldı.
8 Temmuz 1946: Trabzon Limanı’nın temeli atıldı.
10 Temmuz 1946: çatalağzı Elektrik Santralı işletmeye açıldı.
21 Temmuz 1946: Türkiye’de muhalefetin de katıldığı ilk tek dereceli milletvekili genel seçimleri yapıldı.
9 Ağustos 1946: İnebolu Limanı inşaatına başlandı.
20 Ağustos 1946: Erzurum’da meydana gelen depremde 330 kişi öldü.
31 Ağustos 1946: Türkiye ile Fransa arasında ‘Ticaret ve ödeme Antlaşması’ imzalandı.
7 Eylül 1946: Cumhuriyet tarihinin ilk büyük devalüasyonu yapıldı. Bir Amerikan Doları’nın değeri 131.5 kuruştan 280 kuruşa yükseltildi. (7 Eylül kararları)
9 Eylül 1946: üç büyük kentte (İstanbul, Ankara ve İzmir’de) ekmek dağıtımında uygulanmakta olan karne yönetimine son verildi. Ekmek karnesi uygulamasına 1942 yılı Ocak ayı içinde başlamıştı.
2 Aralık 1946: III. Milli Eğitim Şurası toplandı.
4 Aralık 1946: Erzurum Ticaret Borsası kuruldu.
16 Aralık 1946: ‘Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi’ ile Türkiye Sosyalist Partisi ve İstanbul’da yayınlanan altı gazete kapatıldı.
1945
27 Ocak 1945: Mutlu Akü ve Malzemeleri Sanayi kuruldu. Kuruluş akümülatör ve malzemesi üretiyor.
23 Şubat 1945: Türkiye-ABD ikili yatırım antlaşması imzalandı. Türkiye Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti. Türkiye-Afganistan ‘Kiralama ve ödünç verme antlaşması’ imzalandı.
7 Mayıs 1945: Almanya’nın teslim olmasıyla İkinci Dünya Savaşı Avrupa’da sona erdi. Uzakdoğu’da ise Japonya hala savaşıyor.
2 Haziran 1945: Kastamonu Taşköprü’de Sümerbank’a ait Sulukilise Kendir Fabrikası’nın temeli atıldı.
7 Haziran 1945: Celal Bayar ve 3 arkadaşı (Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü) parti meclis grubu başkanlığına ortak bir önerge vererek parti tüzüğü ile bazı konularda değişiklik yapılmasını istediler. çalışma Bakanlığı kuruldu. İlk çalışma Bakanı Sadi Irmak oldu.
11 Haziran 1945: çiftçiyi Topraklandırma Kanunu TBMM’de kabul edildi.
12 Haziran 1945: CHP Meclis Grubu, 7 saat süren gizli toplantısında ‘dörtlü takrir’i reddetti. İnönü ‘Bunu parti içinde yapmasınlar. çıksınlar karşımıza geçsinler teşkilatlarını kursunlar ve ayrı bir parti olarak mücadeleye girsinler’ diyerek, yeni bir parti kurulmasına yeşil ışık yaktı.
22 Haziran 1945: İller Bankası Kuruluş Kanunu kabul edildi.
26 Haziran 1945: Türkiye, San Fransisko’da Birleşmiş Milletler Antlaşması’nı imzaladı.
27 Haziran 1945: İş Kazaları Sigortası, İş Hastalıkları ve Doğum Yardımı Kanunu kabul edildi.
1 Temmuz 1945: Toprak Dağıtma Genel Müdürlüğü kuruldu.
6 Temmuz 1945: Ulaştırma Bakanlığı Kuruluş Kanunu kabul edildi.
9 Temmuz 1945: İşçi Sigortaları Genel Müdürlüğü’nün kuruluşuna ilişkin kanun kabul edildi.
18 Temmuz 1945: çok partili demokratik yaşamın ilk adımı: İstanbul’da işadamı Nuri Demirağ, Hüseyin Avni Ulaş ve Cevat Rifat Atılhan’la birlikte ‘Milli Kalkınma Partisi’ni kurdu.
29 Temmuz 1945: Ereğli Limanı’nın temeli atıldı.
6 Ağustos 1945: Savaşı sürdüren Japonya’yı teslim olmaya zorlamak amacıyla Amerika tarafından Hiroşima kentine ilk atom bombası atıldı. Şehirde 10 kilometrekarelik alan yerlebir olurken, 66 bin kişi öldü, 70 bin kişi yaralandı.
9 Ağustos 1945: İkinci atom bombası Japonya’nın Nagasaki kentine atıldı. 37 bin kişi öldü, 40 bin kişi de yaralandı.
10 Ağustos 1945: Japonya teslim olmayı kabul etti. II. Dünya Savaşı sona erdi.
14 Ağustos 1945: Japonya teslim oldu.
15 Eylül 1945: Yaşar Holding kuruldu. İzmir ve çevresinde gıda boya ve kimya ağırlıklı hemen hemen her sektörde faaliyetini sürdüren kuruluş Türkiye’nin toplam ihracatında önemli bir paya sahip bulunuyor.
21 Ekim 1945: Cumhuriyetin dördüncü genel nüfus sayımı yapıldı. Nüfusumuz 18 milyon 790 bin 174 kişi olarak belirlendi.
15 Kasım 1945: Yaklaşık 90 yıldan beri İstanbul Boğazı’nda vapurla yolcu taşımacılığı yapan ‘Şirketi Hayriye’ adındaki kuruluş devlet tarafından satın alındı. 17 Ocak 1851 günü Osmanlı Devleti’nde yerli sermayeye dayalı olarak kurulan ilk anonim şirket olan Şirketi Hayriye ilk hattını üsküdar’a açmış, bunu daha sonra Boğaz’ın çeşitli semtlerine yapılan seferler izlemişti.
4 Aralık 1945: Filyos-Hisarönü Ateş Tuğla Fabrikası’nın temeli atıldı.
29 Aralık 1945: ‘Takas Limited Şirketi’nin görevleri Merkez Bankası’na devredildi.
1944
2 Ocak 1944: Karne ile çay dağıtımına başlandı. Halka iki aylık istihkak olarak
11 Ocak 1944: Un fiyatlarındaki artış nedeniyle ekmeğe zam yapıldı.
1 Şubat 1944: Bolu, Gerede ve çankırı’da meydana gelen depremde 4600 kişi öldü, 50 bine yakın ev yıkıldı. 4517 sayılı kanunla Devlet Denizyolları ve Limanları Umum Müdürlüğü kuruldu. ülkenin yünlü mensucat ihtiyacını karşılamak üzere Hindistan, İngiltere ve Amerika’dan 9 bin ton yünlü kumaş getirilmesi için anlaşmaya varıldı.
8 Mart 1944: Paşabahçe Şişe ve Cam eklenen ‘pencere camı’ yapacak bölümün inşaatı tamamlandı. Bu bölümde 500 işçi çalışacak. Yılda 500 bin metrekare cam üretilecek.
11 Mart 1944: Sümerbank tarafından kurulan İzmit Klor Alkali Fabrikası hizmete girdi.
15 Mart 1944: Varlık Vergisi Kanunu yürürlükten kaldırıldı. ‘Ticaretin tanzimi ve intikarla mücadele’ için hazırlanan kararname çıktı. Buna göre kararnamede tüccarlar ‘İthalatçı, imalatçı, toptancı, ihracatçı ve perakendeci’ olarak beş gruba ayrılıyor. Aynı gruplardan biri diğerine, imalatçı, toptancı ve ihracatçılar ithalatçılara, perakendeciler diğer gruplara mal satamayacak.
1 Mayıs 1944: Tokat’ta Gürmenek Barajı açıldı.
6 Mayıs 1944: İngiltere, bazı Türk ihraç mallarına ambargo koyduğunu açıkladı.
27 Mayıs 1944: ‘Yeni Türk harfleriyle ilk cumhuriyet altını’ Darphane’de basıldı. Darphanede, Merkez Bankası için 10 bin adet altın basılacak. Diyarbakır-Beşiri Demiryolu ulaşıma açıldı.
2 Haziran 1944: Kazanç vergisi artırıldı. Buna göre kazanç vergisi mükellefleri ikamet ettikleri yerlerin bir yıllık kirası tutarında ek vergi ödeyecekler. İkamet ettiği yer, mükellefin kendisine aitse bu yerin bir yıllık kirası belirlenerek vergi tahakkuk ettirilecek.
4 Haziran 1944: Duyun-u Umumiye İdaresi ve Osmanlı borçları son buldu.
15 Haziran 1944: Karabük Demir çelik Fabrikası sülfürik asit ve süperfosfat fabrikası üretime başladı.
26 Haziran 1944: İkinci emisyon ikinci tertip olarak Almanya’da bastırılan kağıt 50 kuruşlukların tedavüle çıkarılmasına ilişkin karar Resmi Gazete’de yayınlandı. Zirai Donatım Kurumu Kanunu TBMM’de kabul edildi.
14 Ağustos 1944: Beşiri-Garzan demiryolu ulaşıma açıldı.
22 Ağustos 1944: Halkapınar Dokuma Fabrikası’nın temeli atıldı.
3 Eylül 1944: Memur ve emeklilere ‘aynı yardım’ yapılması kararlaştırıldı. Karara göre memur ve emeklilere üç ay için 45 lira yardım yapılacak. Mahsupları bu paradan yapılmak üzere 120 kuruştan 6′şar kilo şeker, 42 kuruştan da 12′şer kilo has un verilecek.
9 Eylül 1944: ‘Yapı ve Kredi Bankası’ 1 milyon lira sermaye, 17 personelle 72 hissedar tarafından kuruldu. Bankanın kurucuları arasında işadamı kimya mühendisi Kazım Taşkent de bulunuyor. İzmir Yüksek Ekonomi ve Ticaret Okulu açıldı.
16 Eylül 1944: ‘ülker Gıda Sanayi ve Ticaret AŞ’ işadamları Sabri ve Asım ülker tarafından kuruldu.
29 Ekim 1944: Fevzipaşa-Malatya-Diyarbakır-Kurtalan demiryolu işletmeye açıldı.
1 Kasım 1944: ‘Unlu gıda maddeleri imal yasağı’ kaldırıldı.
15 Kasım 1944: Ticaret Bakanlığı, Amerika ile ilişkilerin geliştirilmesini sağlamak amacıyla bu ülkeye yapılacak ihracatta dolara yüzde 40 prim verilmesini kararlaştırdı. İthalatta ise yüzde 48 prim tahsil edilecek. Bu primlerin ödenmesi ve tahsili için Takas Limited Şirketi görevlendirildi.
19 Kasım 1944: Elazığ-Van demiryolu hattının temeli atıldı.
7 Aralık 1944: Türkiye Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi’ne (ICAO) katıldı. 52 devletin imzaladığı, ‘Şikago sözleşmesi’ olarak da adlandırılan sözleşme, uluslararası sivil havacılık taşımacılığının güvenli ve düzenli bir şekilde yapılmasını sağlamak için uluslararasında işbirliğini öngörüyor. (Antlaşma 5 Haziran 1945′te TBMM tarafından onaylanacaktır).
1943
4 Ocak 1943: Kömür tasarrufu sağlamak amacıyla bazı tren seferleri iptal edildi.
30 Ocak 1943: Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Adana’ya
2 Şubat 1943: Türkiye-Romanya ticaret antlaşması imzalandı.
2 Nisan 1943: Türkiye-Finlandiya ticaret antlaşması imzalandı.
2 Mayıs 1943: Zonguldak-Kozlu demiryolu ulaşıma açıldı.
25 Mayıs 1943: Savaş nedeniyle oluşan fevkalede durum nedeniyle muamele vergilerine yüzde 2.5 oranında zam yapıldı. Buna göre Türkiye’de üretilen maddelerle, yabancı ülkelerde üretilip Türkiye’ye ithal edilen maddelerin muamele vergileri yüzde 2.5 zamla, yüzde 15′e, banka ve bankerlerle sigorta şirketlerinden alınan muamele vergileri ise yüzde 2.5 zamla yüzde 10′a çıkarıldı.
27 Mayıs 1943: 1943 bütçesi 486 milyon 717 bin 349 lira olarak bağlandı.
4 Haziran 1943: Toprak mahsullerinden vergi alınmasını öngören yasa kabul edildi. Buna göre her çeşit toprak ürünü vergiye tabi oluyor.
5 Haziran 1943: Sivas çimento Fabrikası üretime başladı. Fabrikada yılda 90 bin ton çimento üretilecek.
20 Haziran 1943: Adapazarı’nda meydana gelen 5.6 şiddetindeki depremde 346 kişi öldü.
28 Haziran 1943: Diyarbakır-Batman demiryolu törenle ulaşıma açıldı.
30 Haziran 1943: Seyhan Barajı (regülatörü) işletmeye açıldı.
7 Temmuz 1943: Geliri, demiryollarımızı İran ve Irak sınırlarına ulaştıracak hatların yapımına tahsis edilen ‘demiryolu istikrazı’ üçüncü tertip tahvilleri satışa çıkarıldı.
21 Eylül 1943: Hükümet İzmir, Aydın, Manisa, Denizli, Balıkesir, İçel, Seyhan, İstanbul, Kars, Malatya, Kayseri ve Gaziantep’te bulunan 1942 ürünü pamuklara, 1942′de tespit edilen fiyatla ve peşin ödenmesi şartıyla elkoydu.
18 Ekim 1943: Artan hayat pahalılığı nedeniyle memurlara verilmesi kararlaştırılan birer maaş ikramiyenin dağıtımına başlandı. Bazı özel kuruluşlar da bu kararı örnek alarak çalışanlarına ikramiye veriyor.
8 Kasım 1943: Şeker fiyatlarında yeni bir indirim daha yapıldı.
14 Kasım 1943: Rakı, votka ve kanyağın litresine 2 lira zam yapıldı.
27 Kasım 1943: Tosya, Osmancık, Erbaa, Vesirköprü, Ladik ve Havza’da deprem sonucu 5000 kişi öldü, 40 bine yakın bina yıkıldı.
4 Aralık 1943: Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, 4 Kasım’da Kahire’de başlayan konferansa katılarak, ABD Başkanı Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Churchill’le görüştü.
24 Aralık 1943: Halk Sigorta kuruldu. Kuruluş sigortacılık alanında faaliyet gösteriyor.
31 Aralık 1943: Geçim endeksi 1930: 100 olarak alındığı takdirde 1941′de yüzde 132.5. 1942′de yüzde 220.9, 1943′te ise 339.9′u buldu. En fazla artış yüzde 465′le giyim sektöründe olurken onu yüzde 409 ile gıda sektörü izliyor.
